Ký hiệu mối hàn là gì? Tổng hợp quy ước ký hiệu mối hàn

Trong lĩnh vực cơ khí và xây dựng, ký hiệu mối hàn đóng vai trò quan trọng trong việc thể hiện yêu cầu kỹ thuật trên bản vẽ. Việc hiểu và áp dụng đúng hệ thống ký hiệu giúp đảm bảo tính chính xác, đồng bộ trong quá trình gia công, lắp ráp, kiểm tra chất lượng. Bài viết dưới đây của BMB Steel sẽ giúp bạn nắm rõ khái niệm, cấu trúc, cũng như các quy ước ký hiệu mối hàn phổ biến theo tiêu chuẩn Việt Nam và quốc tế.

1. Ký hiệu mối hàn là gì?

Ký hiệu mối hàn là các ký hiệu riêng biệt dùng để biểu thị mối hàn, góc hàn, phương pháp hàn,… trên bản vẽ kỹ thuật, giúp truyền đạt chính xác yêu cầu kỹ thuật cho quá trình thực hiện sản phẩm. Các ký hiệu này bao gồm mũi tên, đường tham chiếu, đuôi,...

Ký hiệu mối hàn giúp các bên liên quan dễ dàng phối hợp trong sản xuất: thợ hàn dựa vào ký hiệu để xác định yêu cầu mối hàn khi thi công, giám sát sử dụng ký hiệu để kiểm tra chất lượng, kỹ thuật viên NDT cần hiểu rõ ký hiệu để thực hiện kiểm tra không phá hủy mối hàn.

Xem thêm: Gia công kết cấu thép là gì? Quy trình sản xuất và chi tiết tiêu chuẩn

2. Cấu trúc cơ bản của ký hiệu mối hàn

Một ký hiệu mối hàn tiêu chuẩn thường bao gồm ba thành phần chính: mũi tên, đường tham chiếu và phần đuôi.

• Mũi tên: Chỉ vị trí cần hàn trên chi tiết hoặc kết cấu.
• Đường tham chiếu: Là đường chính dùng để ghi các ký hiệu, thông số của mối hàn, thể hiện loại, kích thước mối hàn.
• Đuôi ký hiệu: Cung cấp thông tin bổ sung như phương pháp hàn, tiêu chuẩn áp dụng hoặc ghi chú kỹ thuật khác.

Xem thêm: Quy trình và đơn giá xây dựng nhà xưởng công nghiệp

3. Tại sao cần ký hiệu mối hàn?

Trong lĩnh vực gia công và sản xuất cơ khí, ký hiệu mối hàn đóng vai trò cực kỳ quan trọng vì nó cung cấp thông tin chi tiết, chính xác và thống nhất về yêu cầu kỹ thuật của từng mối hàn. Dưới đây là những lý do cụ thể:

• Đảm bảo tính nhất quán và dễ hiểu: Ký hiệu mối hàn giúp tiêu chuẩn hóa cách thể hiện thông tin trên bản vẽ kỹ thuật, giúp các kỹ sư và thợ hàn dễ dàng nắm bắt đúng yêu cầu về hình dạng, kích thước, đặc tính của mối hàn, giảm thiểu sự nhầm lẫn trong giao tiếp kỹ thuật.
• Giảm thiểu sai sót: Những thông tin quan trọng như độ sâu, góc hàn, kích thước, số lớp hàn,... đều được thể hiện qua ký hiệu. Điều này giúp giảm đáng kể khả năng xảy ra lỗi, tránh việc hàn sai kỹ thuật hoặc phải sửa chữa lại, từ đó tiết kiệm thời gian và chi phí.
• Tăng hiệu quả làm việc: Nhờ có hệ thống ký hiệu mối hàn rõ ràng, thợ hàn có thể nhanh chóng xác định phương pháp hàn và thực hiện đúng yêu cầu mà không cần mất thời gian tra cứu hoặc hỏi lại.
• Đảm bảo chất lượng và độ bền sản phẩm: Việc tuân thủ đúng các ký hiệu mối hàn trên bản vẽ giúp đảm bảo các yêu cầu kỹ thuật được thực hiện chính xác, từ đó sản phẩm đạt độ bền, khả năng chịu tải và độ an toàn cao hơn, đặc biệt quan trọng đối với các kết cấu công nghiệp hoặc công trình trọng điểm.
• Thuận tiện trong kiểm tra và bảo trì: Các mối hàn được ký hiệu rõ ràng sẽ giúp quá trình kiểm tra, đánh giá và bảo dưỡng diễn ra thuận tiện hơn.

Xem thêm: Nhà thép tiền chế là gì? Thông tin và báo giá xây dựng mới nhất 2025

4. Quy ước ký hiệu mối hàn trên bản vẽ kỹ thuật

Theo tiêu chuẩn Việt Nam (TCVN), việc quy ước và ký hiệu các mối hàn trên bản vẽ kỹ thuật không phụ thuộc vào phương pháp hàn. Một số quy tắc cơ bản như sau:

• Mối hàn nhìn thấy được thể hiện bằng nét liền cơ bản.
• Mối hàn khuất được ký hiệu bằng nét đứt.
• Điểm hàn nhìn thấy được biểu thị bằng dấu “+”, vẽ bằng nét liền cơ bản.

• Mối hàn theo quy định của người thiết kế phải thể hiện rõ kích thước và vị trí các phần tử kết cấu trên bản vẽ.
• Mối hàn hoặc điểm hàn được biểu diễn bằng một đường dóng và một nét gạch ngang, nét này vẽ song song với mép bản vẽ và kết thúc bằng mũi tên chỉ vào vị trí hàn.
• Đường kẻ và chữ số La Mã được dùng để biểu thị thứ tự các lớp hàn.
• Giới hạn mối hàn được thể hiện bằng nét liền đậm, còn nét liền mảnh dùng để biểu thị giới hạn các phần tử kết cấu.

Xem thêm: Top 7 công ty xây dựng nhà thép tiền chế hàng đầu

5. Quy ước ký hiệu mối hàn tiêu chuẩn

Các thông số của mối hàn thường được cung cấp thêm qua các ký hiệu phụ. Những ký hiệu này được đặt trên hoặc xung quanh đường dóng chỉ mối hàn, theo các quy ước tiêu chuẩn dưới đây.

6. Quy ước ký hiệu mối hàn phi tiêu chuẩn

Quy ước ký hiệu mối hàn phi tiêu chuẩn

Ký hiệu phương pháp hàn, kiểu liên kết hàn cơ bản thường dùng như sau:

Trong đó:

Đ: Hàn tự động dưới lớp thuốc, không dùng tấm lót hay hàn đính trước.

• Đ1 : Hàn tự động dưới thuốc dùng tấm lót bằng thép.
• Đđ1 : Hàn tự động dưới thuốc dùng tấm lót bằng đồng – thuốc liên hợp.
• Đđ – Hàn tự động dưới thuốc dùng đệm thuốc.
• Đh : Hàn tự động dưới thuốc có hàn đính trước.
• Đbv : Hàn tự động trong môi trường khí bảo vệ.

B: Hàn bán tự động dưới lớp thuốc, không dùng tấm lót đệm thuốc hay hàn đính trước.

• Bt : Hàn bán tự động dưới thuốc dùng tấm lót bằng thép.
• Bđt : Hàn bán tự động dưới thuốc dùng tấm lót bằng đồng – thuốc liên hợp.
• Bđ : Hàn bán tự động dưới thuốc dùng đệm thuốc.
• Bh : Hàn bán tự động dưới thuốc có hàn đính trước
• Bbv : Hàn bán tự động trong môi trường khí bảo vệ.

Xđ: Hàn điện xỉ bằng điện cực dây.

• Xt: Hàn điện xỉ bằng điện cực tấm.
• Xtđ: Hàn điện xỉ bằng điện cực tấm dây liên hợp.

Ký hiệu kiểu mối hàn, liên kết hàn nằm ở phía phụ thì được ghi dưới nét ngang, ghi bằng chữ cái in thường, kèm chữ số chỉ kiểu liên kết:

• Ký hiệu Delta và chữ số bên cạnh thể hiện chiều cao cạnh mối hàn K của liên hàn góc và hàn chữ T.
• Chiều dài phần hàn gián đoạn được ký hiệu bằng “/” hoặc “Z”, kèm theo chữ số biểu thị bước hàn.

7. Quy ước phụ ký hiệu mối hàn

• Độ nhẵn bề mặt của mối hàn được ghi trên hoặc dưới đường ngang, ngay sau ký hiệu kiểu mối hàn (thường nằm sau ô số 3). Nếu mối hàn cần kiểm tra, thông tin kiểm tra sẽ được ghi phía dưới đường dóng xiên.
• Khi bản vẽ có nhiều mối hàn giống nhau, chỉ cần ghi số lượng và số hiệu (ví dụ: 20N1). Ký hiệu này có thể đặt trên hoặc dưới nét ngang, nếu không đủ chỗ có thể ghi trên đường xiên.
• Tất cả ký hiệu phụ, chữ và chữ số (ngoại trừ chỉ số) phải được thể hiện bằng nét liền mảnh, có chiều cao thống nhất từ 3-5 mm.
• Ký hiệu chu tuyến được sử dụng để chỉ hình dạng bề mặt của mối hàn sau khi hoàn thiện.

8. Ký hiệu mối hàn theo tiêu chuẩn các quốc gia khác

Ở các quốc gia khác, ký hiệu mối hàn trên bản vẽ kỹ thuật cũng có sự khác biệt nhất định tùy theo tiêu chuẩn quốc gia được áp dụng.

Ký hiệu theo tiêu chuẩn Anh BS.4871

Theo tiêu chuẩn Anh, các tư thế hàn cơ bản khi hàn hồ quang tay được quy định như sau:

• Hàn sấp: Ký hiệu là D
• Hàn ngang: Ký hiệu là X
• Hàn đứng từ dưới lên: Ký hiệu là Vu
• Tư thế hàn D: Mối hàn 1G, 1F
• Tư thế hàn X: Mối hàn 2G, 2F
• Tư thế hàn O: Mối hàn 4G, 4F

Ký hiệu mối hàn theo tiêu chuẩn Đức DIN 1912

• Hàn ngang tư thế sấp: Ký hiệu PB(h)
• Hàn ngang tư thế đứng: Ký hiệu PC(q)
• Hàn trần: Ký hiệu PE(u)
• Hàn đứng từ dưới lên: Ký hiệu PF(s)
• Hàn đứng từ trên xuống: Ký hiệu PG(f)

Ký hiệu mối hàn là yếu tố quan trọng giúp đảm bảo tính thống nhất trong bản vẽ kỹ thuật. Các kỹ sư và thợ hàn nắm vững kiến thức về ký hiệu mối hàn sẽ giúp công việc hiệu quả hơn, đảm bảo độ chính xác và an toàn cho toàn bộ công trình. 

Nếu bạn đang tìm kiếm đơn vị thi công kết cấu thép chuyên nghiệp, hãy liên hệ ngay BMB Steel. Với hơn 20 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực nhà thép tiền chế, chúng tôi cam kết mang đến giải pháp kết cấu thép bền vững, đạt chuẩn quốc tế.